Khi đầu báo khói phát hiện đám cháy, tiếng chuông vang lên khắp tòa nhà. Nhưng ngay sau đó, câu hỏi mà hàng trăm người cùng đặt ra là: cháy ở đâu, mình nên đi lối nào? Chuông không trả lời được câu hỏi này. Một giọng nói bình tĩnh qua loa, chỉ rõ khu vực xảy ra sự cố và lối thoát an toàn, mới thực sự dẫn dắt con người ra ngoài. Đó chính là vai trò của việc liên động hệ thống báo cháy với hệ thống âm thanh thông báo.
Liên động báo cháy với âm thanh thông báo là gì?
Liên động báo cháy với âm thanh thông báo là cách kết nối trung tâm báo cháy với hệ thống âm thanh công cộng của tòa nhà, để khi có cháy, hệ thống âm thanh tự động chuyển sang chế độ khẩn cấp và phát bản tin sơ tán mà không cần chờ người vận hành thao tác. Trong ngành âm thanh, cấu hình này thường được gọi là hệ thống EVAC, viết tắt của Emergency Voice Alarm Communication, tức hệ thống truyền thông báo động khẩn cấp bằng giọng nói.
Điểm đáng giá của giải pháp là tận dụng chính hệ thống loa đang phục vụ nhạc nền, thông báo hằng ngày và gọi tìm người. Lúc bình thường, loa phát nhạc ở sảnh, đọc thông báo đổi ca ở nhà xưởng hay gọi giáo viên lên văn phòng ở trường học. Khi có sự cố, toàn bộ hệ thống đó trở thành công cụ cứu người.
Vì sao công trình đông người cần liên động âm thanh?
Nghiên cứu về hành vi con người trong đám cháy cho thấy nhiều người có xu hướng chần chừ khi chỉ nghe tiếng chuông, vì họ không chắc đó là báo cháy thật hay chỉ là thử nghiệm. Một thông báo bằng lời nói rõ ràng giúp rút ngắn đáng kể khoảng thời gian do dự này.
Bên cạnh đó, âm thanh thông báo cho phép sơ tán có kiểm soát. Thay vì để tất cả mọi người cùng đổ dồn ra cầu thang, hệ thống có thể ưu tiên sơ tán khu vực đang cháy và các tầng liền kề trước, trong khi các khu vực khác nhận thông báo chuẩn bị. Cách làm này giảm ùn tắc, hạn chế giẫm đạp và dành lối đi cho lực lượng chữa cháy.
Cuối cùng, người điều hành tại phòng kiểm soát có thể dùng micro khẩn cấp để cập nhật tình hình theo thời gian thực, chẳng hạn thông báo một cầu thang đã bị khói bao phủ và hướng dẫn mọi người sang lối khác. Đây là điều mà không chiếc chuông hay đèn chớp nào làm được.
Tín hiệu liên động đi từ trung tâm báo cháy sang hệ thống âm thanh như thế nào?
Cách phổ biến nhất là dùng tiếp điểm khô từ trung tâm báo cháy hoặc từ các module ngõ ra đặt trong hệ thống. Khi trung tâm xác nhận có cháy, tiếp điểm đóng lại và gửi tín hiệu vào ngõ vào khẩn cấp của bộ trung tâm âm thanh hoặc amply. Với hệ thống báo cháy thường, tín hiệu thường được chia theo vùng báo cháy. Với hệ thống báo cháy địa chỉ, mỗi vùng hoặc mỗi tầng có thể dùng một module ngõ ra riêng, nhờ đó hệ thống âm thanh biết chính xác khu vực nào đang có sự cố.
Ở các hệ thống lớn và hiện đại, trung tâm báo cháy và hệ thống âm thanh còn có thể giao tiếp qua cổng dữ liệu hoặc qua mạng IP. Cách kết nối này cho phép trao đổi nhiều thông tin hơn, từ vị trí sự cố đến trạng thái lỗi của từng thiết bị, đồng thời giảm lượng dây tín hiệu phải kéo giữa hai hệ thống.
Kịch bản phát thông báo khi có cháy
Một hệ thống liên động tốt không chỉ bật loa lên phát cùng một bản tin cho cả tòa nhà. Kịch bản thông báo cần được xây dựng dựa trên cấu trúc công trình và phương án thoát nạn.
Khi báo cháy được xác nhận, hệ thống tự động ngắt nhạc nền và các thông báo thông thường, chuyển toàn bộ ưu tiên cho tín hiệu khẩn cấp. Khu vực đang cháy cùng các tầng liền kề nhận bản tin sơ tán ngay lập tức. Các khu vực còn lại có thể nhận bản tin cảnh báo, đề nghị mọi người giữ bình tĩnh và chuẩn bị di chuyển theo hướng dẫn. Nếu tình hình lan rộng, người điều hành mở rộng lệnh sơ tán ra toàn bộ công trình.
Bản tin sơ tán nên được ghi âm sẵn với giọng đọc rõ ràng, tốc độ vừa phải, nội dung ngắn gọn và lặp lại theo chu kỳ. Với công trình có nhiều người nước ngoài như khách sạn, khu công nghiệp hay bệnh viện quốc tế, bản tin song ngữ là lựa chọn nên cân nhắc.
Hệ thống liên động gồm những thiết bị nào?
Phía báo cháy cần có trung tâm báo cháy với ngõ ra liên động, cùng các module ngõ ra nếu muốn điều khiển theo vùng. Phía âm thanh gồm bộ trung tâm hoặc amply có ngõ vào khẩn cấp, bộ chọn vùng loa, bộ phát bản tin ghi sẵn, micro khẩn cấp đặt tại phòng kiểm soát và hệ thống loa phủ khắp công trình. Ngoài ra không thể thiếu nguồn dự phòng để hệ thống âm thanh tiếp tục hoạt động khi điện lưới bị cắt, vốn là tình huống rất thường gặp trong đám cháy.
Hệ thống PA thông thường và hệ thống EVAC khác nhau ra sao?
Nhiều công trình dùng hệ thống PA thông thường có ngõ vào khẩn cấp để liên động với báo cháy. Cách này đáp ứng được nhu cầu cơ bản, chi phí hợp lý và phù hợp với công trình quy mô vừa.
Hệ thống EVAC chuyên dụng được thiết kế theo các tiêu chuẩn âm thanh sơ tán như EN 54-16 cho thiết bị điều khiển và EN 54-24 cho loa. Điểm khác biệt lớn nằm ở khả năng tự giám sát: hệ thống liên tục kiểm tra đường dây loa, amply, micro và nguồn điện, báo lỗi ngay khi có một mạch loa bị đứt hay một amply gặp sự cố. Hệ thống EVAC cũng thường có amply dự phòng tự động thay thế khi amply chính hỏng. Với tòa nhà cao tầng, trung tâm thương mại, sân bay hay bệnh viện lớn, đây là cấu hình nên được ưu tiên.
Những lưu ý khi thiết kế liên động báo cháy với âm thanh
Điều quan trọng đầu tiên là phân vùng loa phải khớp với phân vùng báo cháy và phương án thoát nạn. Nếu một vùng loa trải dài qua hai khu vực có hướng thoát khác nhau, bản tin sẽ khó chỉ dẫn chính xác.
Thứ hai, âm thanh phải đủ lớn và đủ rõ lời ở mọi vị trí. Âm lượng lớn nhưng vang dội, méo tiếng thì người nghe vẫn không hiểu nội dung. Việc chọn đúng loại loa, bố trí hợp lý và tính toán công suất amply có dự phòng là yêu cầu bắt buộc.
Thứ ba, dây loa đi qua các khu vực có nguy cơ cháy nên dùng cáp chống cháy để tín hiệu không bị gián đoạn khi nhiệt độ tăng cao.
Cuối cùng, kịch bản liên động cần được chạy thử trước khi nghiệm thu và kiểm tra định kỳ trong suốt quá trình sử dụng. Một hệ thống chỉ được phát hiện là không hoạt động vào đúng ngày có cháy là rủi ro không ai muốn gánh.
Kết luận
Liên động báo cháy với âm thanh thông báo biến tiếng chuông cảnh báo thành những chỉ dẫn cụ thể, giúp mọi người biết chuyện gì đang xảy ra và phải làm gì. Với chi phí bổ sung không lớn khi tận dụng hệ thống âm thanh sẵn có, đây là khoản đầu tư mang lại giá trị an toàn rất cao cho mọi công trình đông người.
Nếu bạn cần tư vấn giải pháp âm thanh thông báo liên động báo cháy cho tòa nhà, nhà xưởng, trường học hay bệnh viện, hãy liên hệ Prowave qua website vapa.org.vn hoặc hotline 0946.496.278 để được khảo sát và thiết kế phương án phù hợp.
