Nói “monitor”, nhiều người nghĩ ngay tới màn hình máy tính. Nhưng hỏi dân âm thanh, monitor lại là cặp loa trên bàn phòng thu, cái loa nằm dưới chân ca sĩ hay cặp tai nghe nhét tai lúc hát. Bài này giải thích monitor nghĩa là gì và các loại monitor trong âm thanh bạn hay gặp ở Việt Nam.
Monitor là từ tiếng Anh, nghĩa là theo dõi, giám sát. Người Việt hay hiểu monitor là màn hình máy tính, còn trong âm thanh, monitor là thiết bị kiểm âm: loa monitor phòng thu, loa monitor sân khấu, tai nghe in-ear, tai nghe kiểm âm và đường monitor trên mixer.
Monitor nghĩa là gì?
Monitor (đọc là “mô-ni-tơ”) có gốc từ tiếng Latin “monere”, nghĩa là nhắc nhở, cảnh báo. Theo từ điển Merriam-Webster, từ này có trong tiếng Anh từ thế kỷ 16, lúc đầu dùng để chỉ người giám sát, nhắc nhở.
Hiện nay, monitor vừa là danh từ vừa là động từ. Danh từ monitor là thiết bị dùng để hiển thị, quan sát hoặc nghe một thứ gì đó. Động từ monitor là theo dõi, kiểm tra liên tục, ví dụ theo dõi chất lượng tiếng của một buổi phát sóng.
Monitor là thiết bị gì trong đời sống
Cùng một chữ monitor nhưng mỗi ngành hiểu một kiểu:
- Máy tính, văn phòng: màn hình máy tính, màn hình camera an ninh.
- Bệnh viện: máy theo dõi nhịp tim, huyết áp, hay gọi là “máy monitor”.
- Gia đình: máy báo khóc em bé (baby monitor) để nghe tiếng con từ phòng khác.
- Âm thanh: loa, tai nghe hoặc đường tín hiệu dùng để kiểm âm.
Điểm chung là đều giúp người dùng theo dõi chính xác một thứ đang diễn ra. Với dân âm thanh, thứ cần theo dõi chính là tiếng.
Monitor là gì trong âm thanh?
Trong âm thanh, monitor là thiết bị cho người nghe đúng thứ mình cần kiểm tra. Kỹ thuật viên dùng monitor để nghe bản thu, bản mix có chuẩn không. Ca sĩ, nhạc công dùng monitor để nghe rõ giọng mình, tiếng đàn mình khi đứng trên sân khấu.
Phần tiếng gửi riêng cho người biểu diễn còn gọi là foldback. Theo Sound On Sound, người biểu diễn có thể nghe phần tiếng này qua tai nghe, tai nghe in-ear hoặc loa đặt dưới sàn sân khấu.
5 loại monitor dân âm thanh cần biết
1. Loa monitor phòng thu (loa kiểm âm)
Đây là cặp loa đặt trên bàn để thu âm, mix nhạc, dựng video TikTok, YouTube. Loa monitor cho âm “thật”: không đẩy bass, không làm treble sáng giả như loa vi tính hay loa nghe nhạc. Nhờ vậy, bản mix nghe ổn trên loa monitor sẽ ít bị lệch khi phát qua điện thoại, tai nghe hay loa xe hơi.
Với phòng ngủ, phòng trọ ở Việt Nam, loa 4 – 5 inch thường là cỡ vừa phải. Loa to hơn dễ làm phòng nhỏ bị ù bass.
2. Loa monitor sân khấu (loa monitor sàn)
Đây là loại loa quen nhất ở đám cưới, sự kiện, hội trường: loa đặt dưới sàn, mặt nghiêng hướng lên người hát. Dân chạy show hay gọi gọn là “loa monitor” hoặc “loa sàn”; tiếng Anh gọi là wedge vì thùng loa hình nêm.
Loa này phát phần tiếng riêng cho ca sĩ, nhạc công, khác với tiếng phát ra khán giả. Ưu điểm là dễ lắp, dễ dùng. Nhược điểm là làm sân khấu ồn hơn và dễ hú khi micro thu lại tiếng từ loa.
Ngoài loa sàn còn có loa monitor gắn chân micro cho người chơi keyboard, và loa side-fill đặt hai bên cánh gà cho sân khấu lớn.
3. Tai nghe in-ear monitor (in-ear, IEM)
In-ear là tai nghe nhét tai mà ca sĩ hay đeo khi diễn. Một bộ in-ear không dây cơ bản gồm bàn mixer, bộ phát, bộ nhận đeo hông và tai nghe.
Theo Shure, tai nghe in-ear cách âm của hãng giảm được tới 37 dB tiếng ồn sân khấu. Ca sĩ vì vậy nghe rõ giọng mình ở mức âm lượng nhỏ hơn, sân khấu bớt ồn và gần như hết hú do loa monitor. Người hát còn tự chỉnh được âm lượng và đi lại thoải mái mà tiếng nghe không đổi.
4. Tai nghe kiểm âm
Đây là tai nghe trùm tai cho âm trung thực, hiểu đơn giản là “loa monitor đeo trên đầu”. Tai nghe kiểm âm dùng khi thu âm (ca sĩ nghe beat mà không lọt tiếng vào micro), khi livestream, hoặc khi mix lúc khuya không muốn làm phiền hàng xóm.
5. Đường monitor trên mixer (kênh AUX)
Đây không phải một thiết bị riêng mà là chức năng trên bàn mixer. Theo Yamaha, ngõ AUX trên mixer có thể được ghi là MON (viết tắt của monitor) hoặc foldback. Dân kỹ thuật dùng ngõ này để chia tiếng riêng ra loa monitor sàn hoặc bộ in-ear.
Mỗi ngõ AUX là một phần tiếng riêng, ví dụ AUX 1 cho ca sĩ, AUX 2 cho tay trống. Ngõ dùng cho monitor thường để chế độ pre-fader. Nhờ vậy, khi kéo fader chỉnh tiếng cho khách thì tiếng trên sân khấu không bị thay đổi theo.
So sánh các loại monitor âm thanh
| Loại monitor | Hay dùng ở đâu | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Loa monitor phòng thu | Phòng thu tại nhà, bàn dựng video | Âm thật, dễ mix chuẩn | Phải đặt đúng chỗ, phòng nhỏ dễ ù bass |
| Loa monitor sân khấu | Đám cưới, sự kiện, hội trường | Dễ lắp, ca sĩ quen dùng | Sân khấu ồn, dễ hú |
| Tai nghe in-ear | Ca sĩ, ban nhạc, ca đoàn | Cách âm tốt, ít hú, tự chỉnh âm lượng | Chi phí cao hơn, cần thời gian làm quen |
| Tai nghe kiểm âm | Thu âm, livestream, mix đêm | Nghe rõ chi tiết, không làm ồn xung quanh | Đeo lâu mỏi tai, khó cảm nhận không gian |
| Đường monitor trên mixer | Mọi dàn có loa monitor hoặc in-ear | Chia tiếng riêng cho từng người | Số phần tiếng giới hạn theo số ngõ AUX |
Chọn monitor theo nhu cầu ở Việt Nam
- Phòng thu tại nhà, dựng video, livestream bán hàng: một cặp loa monitor 4 – 5 inch, thêm một tai nghe kiểm âm để nghe chi tiết và dùng lúc khuya. Nếu cần thu và phát trực tiếp, có thể ghép thêm mixer livestream nhỏ gọn như Yamaha AG06MK2.
- Dàn âm thanh đám cưới, sự kiện: 2 – 4 loa monitor sàn là cấu hình quen thuộc, lắp nhanh, chỉnh ngay tại chỗ.
- Quán cà phê acoustic, phòng trà nhỏ: một loa monitor sàn công suất vừa phải cho người hát là đủ, tránh để quá to lấn át tiếng ra khách.
- Ca đoàn nhà thờ, ban hát hội thánh: có thể cho người hát chính và tay trống dùng in-ear, các thành viên còn lại dùng loa monitor.
- Hội trường cơ quan, phường xã có văn nghệ: chọn mixer có ít nhất 2 ngõ AUX để chia tiếng monitor riêng cho sân khấu.
Nhiều ban nhạc chuyên nghiệp hiện dùng kết hợp: in-ear cho ca sĩ và tay trống, loa monitor sàn cho các vị trí còn lại. Cách này vừa nghe rõ vừa giữ được “không khí” sân khấu.
Lỗi thường gặp khi dùng monitor
| Lỗi | Biểu hiện | Cách khắc phục |
|---|---|---|
| Ca sĩ cầm micro chĩa thẳng vào loa monitor | Hú rít, nhất là khi tăng âm lượng | Đặt loa ở phía sau micro, lọc tần số hú lúc test âm |
| Lấy tiếng monitor từ ngõ post-fader | Tiếng sân khấu to nhỏ theo fader ra khách | Chuyển ngõ AUX dùng cho monitor sang pre-fader |
| Ai cũng đòi “monitor to lên” | Sân khấu ồn, tiếng ra khách bị đục | Chia mỗi người một phần tiếng riêng, giữ mức vừa đủ |
| Không test âm trước giờ diễn | Đang hát thì hú, phải dừng chỉnh giữa chừng | Test micro và loa monitor từng vị trí trước khi khách đến |
| Dùng loa vi tính, loa karaoke để mix nhạc | Bản mix phát nơi khác bị lệch bass, treble | Dùng loa monitor có âm trung thực |
| Bật in-ear quá lớn | Ù tai, mỏi tai sau buổi diễn | Đeo tai nghe kín khít để nghe rõ ở mức thấp hơn |
Câu hỏi thường gặp
Monitor nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Monitor nghĩa là theo dõi, giám sát, hoặc thiết bị dùng để theo dõi. Tùy ngữ cảnh mà hiểu là màn hình máy tính, máy theo dõi bệnh nhân hay loa kiểm âm.
Monitor là thiết bị gì trong âm thanh?
Là thiết bị kiểm âm, gồm loa monitor phòng thu, loa monitor sân khấu, tai nghe in-ear, tai nghe kiểm âm và đường monitor trên mixer.
Loa monitor khác loa karaoke, loa nghe nhạc thế nào?
Loa monitor cho âm trung thực để kiểm tra. Loa karaoke, loa nghe nhạc được chỉnh âm cho “sướng tai”, thường nhiều bass và vang hơn.
Monitor trên mixer là gì?
Là ngõ ra AUX (có khi ghi MON hoặc foldback) dùng để chia phần tiếng riêng ra loa monitor sàn hoặc bộ in-ear cho người biểu diễn.
Có nên đổi loa monitor sân khấu sang in-ear?
In-ear giúp sân khấu bớt ồn và ít hú hơn nhưng tốn chi phí hơn. Nhiều ban nhạc chọn dùng kết hợp cả hai.
Kết luận
Monitor nghĩa là theo dõi, và trong âm thanh nó là mọi thứ giúp bạn nghe đúng điều cần nghe. Cặp loa trên bàn phòng thu, loa sàn ở tiệc cưới, bộ in-ear của ca sĩ hay kênh AUX trên mixer đều là monitor, mỗi loại hợp với một nhu cầu riêng. Chọn đúng loại và đặt đúng chỗ sẽ giúp buổi thu, buổi diễn trơn tru, không hú, không ồn.
Cần tư vấn loa monitor, bộ in-ear hay mixer cho phòng thu, sân khấu, hội trường, hãy liên hệ Thế Giới Âm Thanh Số tại vapa.org.vn hoặc hotline 0946.496.278.
