Hệ thống âm thanh nhà thờ: cách chọn và chuẩn bị cho mùa Giáng sinh

Mỗi mùa Giáng sinh, nhiều giáo xứ đón số giáo dân dự lễ đông hơn hẳn ngày thường, người đứng kín lối đi và tràn ra sân. Đây cũng là lúc hệ thống âm thanh nhà thờ lộ rõ điểm yếu. Lời giảng bị vang dội khó nghe, micro hú giữa thánh lễ, còn người đứng ngoài sân gần như không nghe được gì. Bài viết này dành cho ban hành giáo, ban kỹ thuật giáo xứ và nhà thầu. Bài giải thích một hệ thống âm thanh nhà thờ cần những gì, nên chọn thiết bị ra sao theo từng quy mô, và nên chuẩn bị từ lúc nào để kịp mùa lễ.

Vì sao âm thanh nhà thờ khó hơn hội trường thông thường

Phần lớn nhà thờ có trần cao, mái vòm, tường gạch hoặc đá, nhiều kính màu và sàn gạch. Những bề mặt cứng này phản xạ âm thanh rất mạnh, nên tiếng vang kéo dài trong không gian. Tiếng vang tự nhiên giúp tiếng hát ca đoàn và tiếng đàn organ trở nên ấm và trang nghiêm. Với lời nói thì ngược lại: các âm tiết chồng lên nhau, câu chữ nhòe đi, và người ngồi cuối nhà thờ phải căng tai mới nghe kịp bài giảng.

Vì vậy, một hệ thống âm thanh nhà thờ phải đáp ứng cùng lúc hai yêu cầu trái ngược: lời giảng phải rõ từng chữ, thánh ca phải đầy đặn và tự nhiên. Trong một thánh lễ còn có nhiều nguồn âm thanh nối tiếp nhau: chủ tế, người đọc sách, người xướng đáp, ca đoàn và nhạc cụ. Người đứng bàn âm thanh thường là tình nguyện viên trong giáo xứ, không phải kỹ thuật viên chuyên nghiệp. Ngoài ra, thiết bị phải hài hòa với kiến trúc thánh và hạn chế khoan đục, nhất là ở các nhà thờ cổ.

Các thành phần cơ bản của hệ thống âm thanh nhà thờ

Micro cho bàn thờ, giảng đài và ca đoàn

Micro cổ ngỗng là lựa chọn quen thuộc cho bàn thờ và giảng đài. Đầu micro đặt gần miệng người nói nên thu giọng rõ, ít lẫn tiếng ồn xung quanh. Chủ tế cũng không phải cầm micro trong suốt nghi thức. Khi linh mục cần di chuyển, chẳng hạn lúc rảy nước thánh, rước kiệu hay giảng xuống giữa giáo dân, micro không dây cài áo hoặc choàng đầu giúp giọng nói vẫn đều và rõ.

Micro không dây cầm tay phù hợp cho người đọc sách, người dẫn chương trình văn nghệ hay các phần chia sẻ. Với ca đoàn, micro treo hoặc micro đặt chân đứng thu được cả nhóm hát mà không cần mỗi người một micro. Cách này giữ được độ hòa quyện tự nhiên của các bè.

Bàn trộn và bộ xử lý chống hú

Bàn trộn (mixer) là nơi gom tín hiệu từ tất cả micro và nhạc cụ, rồi cân chỉnh âm lượng và âm sắc trước khi đưa ra loa. Nhà nguyện nhỏ thường chỉ cần một mixer analog vài kênh, dễ thao tác. Nhà thờ lớn nên cân nhắc mixer kỹ thuật số có khả năng lưu sẵn cấu hình cho từng loại nghi thức như lễ thường, lễ trọng hay văn nghệ. Khi đó tình nguyện viên chỉ cần gọi lại cấu hình đã lưu, không phải chỉnh lại từ đầu.

Bộ xử lý chống hú gần như bắt buộc trong nhà thờ. Không gian nhiều vang, micro và loa lại thường đặt gần nhau quanh cung thánh, nên tiếng hú rất dễ xuất hiện khi tăng âm lượng. Thiết bị chống hú tự động phát hiện và triệt tiêu tần số gây hú ngay khi nó vừa hình thành. Nhờ vậy thánh lễ không bị gián đoạn bởi những tiếng rít chói tai.

Amply và loa: chọn đúng loại cho không gian nhiều vang

 

Loa cột (column speaker) là lựa chọn được nhiều nhà thờ ưa chuộng. Loa cột có góc phủ theo chiều dọc hẹp, nên âm thanh được chiếu thẳng vào khu vực ghế ngồi thay vì tỏa lên trần và tường. Âm thanh dội lại ít hơn thì lời nói rõ hơn. Dáng loa mảnh, dễ gắn vào cột hoặc tường mà không làm rối mắt không gian thánh.

Loa hộp toàn dải phù hợp với nhà nguyện, nhà thờ nhỏ, hoặc dùng riêng cho phần thánh ca và văn nghệ cần âm thanh dày. Với thánh đường lớn và sâu, hệ thống loa line array giúp đưa âm thanh đi xa mà vẫn giữ được độ đồng đều từ đầu đến cuối nhà thờ.

Ở nhà thờ dài, đừng chỉ vặn to loa phía trước để người cuối nghe được, vì người ngồi đầu sẽ bị chói tai. Cách đúng là đặt thêm loa phụ dọc hai bên thân nhà thờ và căn chỉnh độ trễ, để âm thanh từ loa phụ và loa chính đến tai người nghe cùng một lúc. Mỗi khu vực chỉ cần mức âm lượng vừa đủ, lời giảng vì thế rõ hơn hẳn.

Các khu vực khác trong khuôn viên cũng cần được tính đến. Hành lang, nhà giáo lý và phòng tiếp khách có thể dùng loa âm trần hoặc loa treo tường. Sân nhà thờ và khuôn viên ngoài trời cần loa chống nước. Amply nên chia vùng để chỉnh âm lượng riêng cho trong nhà, ngoài sân và các phòng phụ, tránh trường hợp mở loa sân thì trong nhà thờ quá to.

Ghi âm và phát trực tuyến thánh lễ

Ngày càng nhiều giáo xứ phát trực tuyến thánh lễ cho người già, người bệnh và giáo dân ở xa. Thay vì thu bằng micro điện thoại đặt cuối nhà thờ, hãy lấy tín hiệu trực tiếp từ mixer qua cổng USB hoặc ngõ ra phụ. Bản phát trực tuyến sẽ sạch tiếng, rõ lời và không lẫn tiếng ồn trong nhà thờ.

Gợi ý cấu hình theo quy mô nhà thờ

Với nhà nguyện hoặc nhà thờ giáo họ nhỏ, cấu hình gọn là đủ: hai đến ba micro cổ ngỗng cho bàn thờ và giảng đài, một hoặc hai micro không dây, một mixer nhỏ và cặp loa cột hoặc loa hộp đặt hai bên cung thánh. Điểm quan trọng nhất ở quy mô này là dễ dùng, để bất kỳ ai trong ban kỹ thuật cũng vận hành được.

Nhà thờ giáo xứ quy mô vừa cần thêm loa phụ dọc thân nhà thờ, bộ chống hú, các kênh riêng cho ca đoàn và nhạc cụ, và một vùng loa ngoài sân. Đây là quy mô phổ biến nhất ở Việt Nam, và cũng là nơi hay gặp tình trạng hệ thống được mua bổ sung từng phần qua nhiều năm, khiến thiết bị không đồng bộ.

Nhà thờ lớn và nhà thờ chính tòa nên đầu tư hệ thống bài bản hơn: loa line array hoặc loa cột có điều hướng, mixer kỹ thuật số, bộ xử lý tín hiệu, nhiều vùng loa và hệ thống phát trực tuyến. Ở quy mô này nên khảo sát thực tế và tính toán bố trí loa trước khi lắp đặt, vì mỗi nhà thờ có đặc tính âm học riêng.

Chuẩn bị hệ thống âm thanh nhà thờ cho mùa Giáng sinh

Lễ đêm Giáng sinh thường đông hơn nhiều so với lễ Chúa nhật. Người đứng ngoài sân cũng cần nghe rõ như người ngồi trong nhà thờ. Nếu khuôn viên chưa có loa sân, đây là hạng mục nên ưu tiên bổ sung trước mùa lễ. Nếu đã có, hãy kiểm tra xem âm thanh đã phủ đến cổng và bãi xe chưa.

Mùa Giáng sinh còn có nhiều chương trình ngoài thánh lễ: canh thức, diễn nguyện, kịch Giáng sinh, hát thánh ca và văn nghệ. Các chương trình này thường cần thêm micro không dây và thêm kênh trên mixer. Nên dự trù số micro theo chương trình đông nhất, không phải theo thánh lễ thường ngày.

Một điểm hay bị bỏ qua là âm thanh khi nhà thờ trống khác hẳn khi kín người. Cơ thể người hấp thụ âm, nên lúc tập dượt trong nhà thờ vắng, âm thanh có thể vừa vặn, nhưng đến đêm lễ lại thiếu. Hệ thống cần dư công suất hợp lý, và người vận hành nên chỉnh lại âm lượng sau khi giáo dân đã vào chỗ.

Trước đêm lễ, ban kỹ thuật nên rà soát một lượt: pin dự phòng cho micro không dây, tần số các micro không trùng nhau, dây cáp và giắc cắm còn chắc, bộ chống hú hoạt động ổn định. Nên tập dượt ít nhất một buổi cùng ca đoàn và những người tham gia diễn nguyện. Trong đêm lễ luôn có người trực bàn âm thanh.

Về thời gian, khảo sát và lắp đặt nên hoàn tất trong tháng 11. Như vậy giáo xứ còn đủ thời gian cân chỉnh, hướng dẫn tình nguyện viên và tập dượt trước mùa Vọng. Sang tháng 12, lịch lắp đặt và thiết bị thường khan hơn, mọi việc dễ bị dồn gấp.

Những sai lầm thường gặp khi lắp hệ thống âm thanh nhà thờ

Sai lầm phổ biến nhất là dùng loa karaoke hoặc loa sân khấu công suất lớn rồi vặn thật to, với hy vọng người ngồi cuối nghe rõ hơn. Trong nhà thờ nhiều vang, âm lượng lớn chỉ làm tiếng vang mạnh thêm, lời giảng càng khó nghe. Cách đúng là chọn loại loa và vị trí đặt loa phù hợp, không phải tăng âm lượng.

Sai lầm thứ hai là đặt loa phía sau hoặc ngang hàng với micro ở cung thánh. Âm thanh từ loa quay ngược vào micro chính là nguyên nhân gây hú. Loa nên đặt phía trước vị trí micro và hướng về phía giáo dân.

Nhiều giáo xứ cũng đầu tư một hệ thống quá phức tạp so với khả năng của người vận hành. Thiết bị tốt đến đâu mà tình nguyện viên không biết dùng thì thánh lễ vẫn gặp sự cố. Hệ thống nên được thiết kế gọn, có sẵn cấu hình, kèm hướng dẫn rõ ràng. Cuối cùng, đừng quên sân nhà thờ, nhà giáo lý và các phòng phụ. Đây chính là nơi đông người nhất trong những dịp lễ lớn.

Prowave đồng hành cùng giáo xứ xây dựng hệ thống âm thanh nhà thờ

Một hệ thống âm thanh nhà thờ tốt giúp lời Chúa đến rõ ràng với từng giáo dân, từ hàng ghế đầu đến người đứng ngoài sân, và giúp tiếng hát ca đoàn trọn vẹn trong những thánh lễ quan trọng nhất của năm. Prowave cung cấp đầy đủ thiết bị cho hệ thống âm thanh nhà thờ: micro cổ ngỗng và micro không dây, mixer, bộ xử lý chống hú, amply, loa cột, loa toàn dải, loa âm trần và loa ngoài trời từ các thương hiệu như TOA, Bosch, JBL và Yamaha. Prowave cũng tư vấn cấu hình phù hợp với quy mô và kiến trúc từng nhà thờ.

Giáo xứ đang cần nâng cấp hoặc lắp mới hệ thống âm thanh nhà thờ trước mùa Giáng sinh? Hãy liên hệ Prowave qua website vapa.org.vn hoặc hotline 0946.496.278 để được tư vấn giải pháp phù hợp và báo giá chi tiết.