Cách liên động tủ báo cháy với amply thông báo
Khi đám cháy xảy ra, tiếng chuông báo cháy chỉ cho mọi người biết có sự cố. Còn việc hướng dẫn mọi người rời tòa nhà theo lối nào và giữ bình tĩnh ra sao thì phải nhờ đến hệ thống âm thanh thông báo. Vì vậy, các công trình như trường học, bệnh viện, nhà xưởng, trung tâm thương mại hay tòa nhà văn phòng ngày càng chú trọng việc liên động báo cháy âm thanh. Nói đơn giản, đó là để tủ báo cháy tự động ra lệnh cho amply phát bản tin sơ tán, không cần người vận hành can thiệp.
Nếu bạn chưa nắm rõ cấu tạo và nguyên lý của hệ thống báo cháy, nên đọc qua phần tổng quan trước. Bài viết này đi sâu vào cách kết nối tủ báo cháy với amply thông báo bằng tiếp điểm khô, phương pháp phổ biến nhất hiện nay. Bài có kèm sơ đồ đấu nối, các bước cài đặt và những lỗi thường gặp khi thi công.
Liên động báo cháy âm thanh là gì?
Liên động báo cháy âm thanh là cơ chế kết nối giữa hệ thống báo cháy và hệ thống âm thanh công cộng (PA). Khi đầu báo khói, đầu báo nhiệt hoặc nút nhấn khẩn cấp kích hoạt, tủ trung tâm báo cháy gửi tín hiệu sang amply hoặc bộ điều khiển PA. Amply lập tức ngắt nhạc nền hay thông báo thường ngày, mở toàn bộ các vùng loa và phát bản tin sơ tán đã ghi sẵn với mức ưu tiên cao nhất.
Nhờ liên động, người trong tòa nhà nhận được hướng dẫn chỉ vài giây sau khi phát hiện cháy. Đây cũng là hạng mục mà đơn vị thẩm duyệt PCCC thường kiểm tra khi nghiệm thu các công trình có yêu cầu hệ thống âm thanh thông báo sơ tán.
Tiếp điểm khô là gì và vì sao được dùng để liên động?
Tiếp điểm khô (dry contact) là một cặp tiếp điểm của relay không mang điện áp, chỉ có hai trạng thái đóng hoặc mở. Trên tủ báo cháy, các chân tiếp điểm thường được ký hiệu COM (chân chung), NO (thường mở) và NC (thường đóng). Khi có báo cháy, relay tác động và chân COM nối với chân NO.
Phía amply, phần lớn các dòng amply thông báo và bộ điều khiển âm thanh chuyên dụng đều có cổng kích hoạt khẩn cấp, thường ghi là EMG, EMERGENCY hoặc PRIORITY. Cổng này được thiết kế để nhận đúng tín hiệu đóng tiếp điểm. Vì không truyền điện áp qua lại, tủ báo cháy và amply của hai hãng khác nhau vẫn giao tiếp được với nhau. Hai hệ thống cũng được cách ly về điện, nên hạn chế được nguy cơ hỏng thiết bị do lệch điện áp.
Sơ đồ kết nối tủ báo cháy với amply
Nguyên lý trên sơ đồ khá đơn giản. Đầu báo khói, đầu báo nhiệt và nút nhấn khẩn được nối về tủ trung tâm báo cháy. Từ relay báo cháy của tủ, hai chân COM và NO được nối bằng cáp chống cháy hai lõi về cổng EMG của amply. Khi relay đóng, amply nhận lệnh, phát bản tin sơ tán ra bộ chia vùng và mở loa ở tất cả các khu vực.
Có trường hợp tủ báo cháy không có relay riêng mà chỉ có ngõ ra 24VDC dùng để cấp cho chuông, còi. Khi đó, kỹ thuật viên cần lắp thêm một relay trung gian có cuộn hút 24VDC. Ngõ ra của tủ cấp điện cho cuộn hút, còn tiếp điểm khô của relay trung gian mới được đưa sang cổng EMG của amply.
Các bước đấu nối liên động báo cháy với amply thông báo
Bước 1: Kiểm tra ngõ ra của tủ báo cháy
Đọc tài liệu kỹ thuật của tủ để xác định tủ có loại ngõ ra nào: relay báo cháy chung (Fire/Alarm relay), relay lập trình được theo vùng, hay chỉ có ngõ ra chuông 24VDC. Với tủ báo cháy địa chỉ, có thể lập trình relay tác động theo từng vùng, hoặc chỉ tác động khi nhiều đầu báo cùng kích hoạt. Cách này phù hợp cho phương án sơ tán theo khu vực.
Bước 2: Xác định cổng kích hoạt khẩn cấp trên amply
Tìm cổng EMG hoặc cổng ưu tiên trên amply, mixer PA hay bộ điều khiển trung tâm. Cần kiểm tra kỹ cổng này nhận tiếp điểm khô hay nhận điện áp. Đồng thời xem amply đã có sẵn module phát bản tin sơ tán chưa, hay phải lắp thêm thiết bị phát bản tin rời. Nhiều hệ thống còn cho phép chọn chế độ khi kích hoạt EMG: mở toàn bộ vùng hoặc chỉ mở các vùng được chỉ định.
Bước 3: Kéo cáp và đấu nối
Dùng cáp chống cháy hai lõi để nối chân COM và NO của relay báo cháy sang hai chân của cổng EMG. Đường cáp nên đi trong ống hoặc máng riêng, tách khỏi cáp nguồn. Như vậy tín hiệu ít bị nhiễu và vẫn truyền được khi khu vực xung quanh bị nhiệt tác động. Nếu dùng relay trung gian, nên lắp relay trong tủ kỹ thuật, có đế cắm và dán nhãn rõ ràng để dễ bảo trì.
Bước 4: Cài đặt bản tin và mức ưu tiên
Ghi âm hoặc nạp bản tin sơ tán bằng giọng đọc rõ ràng, ngắn gọn. Với công trình có người nước ngoài, nên có cả tiếng Việt và tiếng Anh. Cài đặt để bản tin phát lặp lại liên tục cho đến khi được xác nhận dừng. Mức ưu tiên của bản tin phải cao hơn mọi nguồn âm thanh khác như nhạc nền, micro thông báo hay bộ hẹn giờ.
Bước 5: Xử lý chiết áp âm lượng tại các phòng
Nhiều công trình lắp chiết áp để người dùng tự giảm hoặc tắt loa âm trần trong phòng. Nếu không xử lý, bản tin sơ tán có thể không phát ra ở những phòng đã vặn nhỏ âm lượng. Giải pháp là dùng chiết áp ba dây có chức năng override. Khi có báo cháy, amply cấp tín hiệu 24V để vượt qua chiết áp và đưa loa về mức âm lượng tối đa.
Bước 6: Chạy thử và nghiệm thu
Kích hoạt thử một đầu báo hoặc nút nhấn khẩn, rồi kiểm tra ba điểm: amply có chuyển ngay sang chế độ khẩn cấp không, bản tin có phát đều ở mọi vùng loa không, và âm lượng có đủ nghe rõ ở những vị trí xa nhất không. Tiếp theo, ngắt điện lưới để thử hệ thống chạy bằng nguồn dự phòng ắc quy. Cuối cùng, reset tủ báo cháy và kiểm tra amply có trở về trạng thái bình thường đúng như thiết kế.
Liên động theo vùng hay liên động toàn bộ?
Với công trình nhỏ như văn phòng, cửa hàng hay trường học một khối nhà, liên động toàn bộ là đủ. Chỉ cần một relay báo cháy chung kích hoạt tất cả các vùng loa cùng lúc.
Với tòa nhà nhiều tầng, bệnh viện hay trung tâm thương mại, sơ tán theo giai đoạn thường hiệu quả hơn. Khi cháy ở một tầng, hệ thống ưu tiên phát bản tin sơ tán cho tầng đó và các tầng liền kề. Các khu vực còn lại nhận bản tin cảnh báo để chuẩn bị. Cách này giúp tránh dồn ứ ở cầu thang thoát hiểm. Để làm được, tủ báo cháy cần có nhiều relay lập trình theo vùng. Mỗi relay nối với một ngõ kích hoạt tương ứng trên bộ chia vùng, hoặc trên bộ điều khiển PA có nhiều ngõ vào khẩn cấp.
Ở các hệ thống âm thanh IP hiện đại, liên động theo vùng còn có thể thực hiện qua module I/O mạng. Cách này giúp mở rộng hệ thống linh hoạt mà không phải kéo thêm nhiều sợi cáp về phòng kỹ thuật.
Những lỗi thường gặp khi liên động báo cháy với amply
Lỗi phổ biến nhất là đưa thẳng ngõ ra 24VDC của tủ báo cháy vào cổng EMG chỉ dành cho tiếp điểm khô, làm hỏng mạch kích hoạt của amply. Lỗi thứ hai là đấu nhầm chân NC thay vì NO. Khi đó amply hoặc luôn ở trạng thái khẩn cấp, hoặc không bao giờ kích hoạt.
Một số công trình dùng cáp tín hiệu thông thường thay cho cáp chống cháy, hoặc đi chung máng với cáp động lực. Điều này làm giảm độ tin cậy của hệ thống đúng vào lúc cần nhất. Ngoài ra còn có các thiếu sót như quên xử lý chiết áp tại phòng, không trang bị nguồn dự phòng cho amply, hay bỏ qua việc chạy thử định kỳ. Những thiếu sót này khiến hệ thống tưởng như hoạt động tốt nhưng lại không phát huy tác dụng khi có sự cố thật.
Lưu ý về tiêu chuẩn và vận hành
Hệ thống âm thanh dùng cho mục đích sơ tán cần đáp ứng yêu cầu trong hồ sơ thiết kế PCCC đã được thẩm duyệt. Tiêu chuẩn quốc tế phổ biến cho thiết bị điều khiển âm thanh khẩn cấp là EN 54-16. Vì vậy, khi chọn thiết bị cho công trình lớn, nên ưu tiên các hệ thống thông báo sơ tán chuyên dụng có giám sát đường dây, giám sát lỗi và nguồn dự phòng.
Sau khi bàn giao, chủ đầu tư nên lập lịch kiểm tra liên động định kỳ, gộp chung với lịch bảo trì hệ thống báo cháy. Nhân viên vận hành cũng cần được hướng dẫn cách xác nhận và dừng bản tin khi sự cố đã được kiểm soát.
Kết luận
Liên động báo cháy âm thanh bằng tiếp điểm khô là giải pháp đơn giản, ổn định và tương thích với hầu hết các dòng tủ báo cháy cũng như amply thông báo trên thị trường. Để hệ thống sẵn sàng phát bản tin sơ tán ngay khi có sự cố, cần làm đủ các việc sau: xác định đúng ngõ ra của tủ và cổng kích hoạt của amply, dùng cáp chống cháy, xử lý chiết áp tại phòng và chạy thử đầy đủ. Với những công trình muốn tận dụng một hệ thống cho cả hai nhu cầu, giải pháp nhạc nền kết hợp báo cháy giúp tiết kiệm chi phí mà vẫn đảm bảo khả năng cảnh báo.
Nếu bạn đang cần tư vấn phương án kết nối tủ báo cháy với amply, chọn amply có cổng EMG, bộ chia vùng hay hệ thống âm thanh thông báo sơ tán cho công trình, hãy liên hệ Prowave qua website vapa.org.vn hoặc hotline 0946.496.278. Đội ngũ kỹ thuật sẽ khảo sát và tư vấn giải pháp phù hợp.
