Du lịch qua ảnh - cách nhìn khác giữa mùa đại dịch...

05/04/2020, 03:49 | Nhiếp ảnh & Cuộc sống

Những ngày này, cụm từ được nhắc đến nhiều nhất trên khắp thế giới chắc hẳn là “virus” hoặc “SARS-CoV-2” hay “Covid-19” - dịch bệnh gây viêm phổi cấp với cơ chế lây lan đáng sợ đang hoành hành và cuốn Chính phủ của hầu hết các quốc gia, vùng lãnh thổ trên toàn thế giới căng mình chống chọi. Hàng loạt các biện pháp mạnh mẽ nhất như cách ly toàn xã hội, khuyến cáo hạn chế tiếp xúc xã hội... đã được đưa ra sau hầu hết các cuộc họp bàn gần như ngay lập tức, bất kể ngày đêm với mục tiêu có thể khoanh vùng, cắt đứt nguồn lây nhiễm, khống chế và đẩy lùi dịch bệnh.


Đã qua ngày thứ 4 trong khoảng thời gian 15 ngày hạn chế tiếp xúc xã hội theo tinh thần Chỉ thị số 16 của Thủ tướng Chính phủ. Hầu hết chúng ta đều đang cố gắng nỗ lực chung tay vì sức khỏe bản thân, gia đình, cộng đồng và đã dần làm quen được với việc cả ngày chỉ quanh quẩn trong nhà, hạn chế tối đa việc tiếp xúc bạn bè, xã hội theo nhiều cách khác nhau. Dễ nhận thấy nhất lúc này là cách mọi người tích cực tương tác bằng các công cụ hỗ trợ trên không gian mạng như mạng xã hội facebook, instagram, zalo, viber, skype, wechat,... Và ở đó, bên cạnh mối quan tâm đến những con số "biết nói" về đại dịch, bằng “lưới lọc” của mỗi cá nhân, chúng ta còn tìm thấy rất rất nhiều thông tin hữu ích khác. Với tôi, câu chuyện thú vị bằng ảnh của một người anh, người đồng nghiệp về một nghi lễ độc đáo của một tộc người vùng cao phía đông Bắc là một trong những thông tin hữu ích như thế.

Anh là Lý Hoàng Long, hiện đang giữ cương vị Ủy viên Ban Chấp hành, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam. Câu chuyện sống động và đặc sắc về “Lễ Cấp sắc 12 đèn" của người Dao Tiền được anh ghi lại trong một chuyến đi từ cuối năm 2018 mà như anh “tự thú” trong lời giới thiệu bộ ảnh biên trên facebook cá nhân rằng: “Nhờ có “cô Vy” bắt ở trong nhà mà giờ mới có thời gian hoàn thành bộ ảnh này”.

Bằng thói quen tìm hiểu rất kỹ các đề tài chuẩn bị dấn thân, các thông tin được anh cung cấp cho người đọc, người xem thông qua bộ ảnh thật đáng giá. Cùng với cách kể tỉ mỉ, cuốn hút, những phút giây canh me chuẩn xác, những cú bấm máy đầy kỹ thuật nhưng cũng đầy cảm xúc, đậm chất nghệ thuật đã làm cho người xem có cảm giác như chính mình đang được có mặt và tham dự sự kiện đặc biệt đó ngay tại vùng đất của những người dân tộc vùng cao đó vậy.

Tôi nghĩ, mỗi người sẽ dùng “thời gian cách ly tự nguyện” theo cách của riêng mình. Và với giới nhiếp ảnh, với những người đã lỡ "mang cái nghiệp vào thân" như các anh chị đồng nghiệp của tôi thì không mấy khi có thời gian “yên tĩnh bắt buộc” thế này để ngăn họ không “xách ba lô lên và đi”, để họ có thời gian “ép mình” ngồi lại, sắp xếp, biên tập hàng ngàn shot ảnh đã chụp về nhiều đề tài tâm đắc, gửi đến bạn bè, độc giả những hành trình du lịch bằng ảnh đầy thú vị. Cũng vì những chuyến “du lịch qua ảnh” như thế, tôi thích nghĩ về một khía cạnh tích cực khác của đợt đại dịch lần này, đó chính là: sống chậm, suy nghĩ, cảm nhận về những điều thật sự có ý nghĩa đối với bản thân mình và bắt tay hành động vì nó.

Nếu là người đam mê những câu chuyện văn hóa, đặc biệt là đam mê nhiếp ảnh, chắc chắn khi xem bộ ảnh dưới đây của tác giả Lý Hoàng Long, các bạn sẽ khó ngăn mình “note” lại thông tin cùng những hình ảnh này vào danh mục cần nhớ để từ đó đặt mục tiêu tự mình tìm hiểu thực địa một lần khi có thể.

Được sự đồng ý của tác giả, xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc:


LỄ CẤP SẮC 12 ĐÈN
 
Khác với các nghi lễ truyền thống của các cộng đồng dân tộc phía Nam thường tổ chức định kỳ hằng năm, Lễ Cấp sắc của người Dao thường được tổ chức vào thời điểm cuối năm âm lịch nhưng không cố định, đặc biệt là Lễ Cấp sắc 12 đèn thì lại càng hiếm vì cần hội đủ các yếu tố tâm linh cũng như điều kiện vật chất để tổ chức, có những thôn bản phải 70 năm mới có một lần. Người Dao quan niệm đàn ông phải qua lễ cấp sắc (có 4 cấp độ: từ 5 đèn - 7 đèn - 9 đèn - 12 đèn) thì mới được cộng đồng chính thức công nhận là người trưởng thành và mới đích thực là con cháu của Bàn Vương - tổ tiên của người Dao, khi chết sẽ được đoàn tụ với tổ tiên.

Gần đây, dân tộc Dao đỏ tổ chức cấp sắc nhiều hơn. Tuy nhiên, ở các ngành Dao khác nhau thì việc cấp sắc quy mô cũng khác nhau. Ngành Dao Tiền 70 năm mới tổ chức 12 đèn; Dao Thanh Y chỉ tổ chức cấp sắc 9 đèn; Dao Quần chẹt, Dao Tuyển chỉ tổ chức lễ trưởng thành và cấp sắc 7 đèn. Ngoài khả năng điều âm binh và dòng họ gia đình như dòng họ Lý, họ Triệu được cấp sắc 12 đèn, còn như dòng họ Lò chỉ được cấp sắc 5 đèn, bỏ ra nhiều tiền đến mấy cũng không được công nhận.

Lễ cấp sắc 12 đèn thường diễn ra trong 5 ngày liên tiếp do 12 thầy cúng có uy tín trong cộng đồng (là những người đã từng được cấp sắc 12 đèn) được mời đến điều hành các nghi thức quan trọng như: Lễ khai đàn ra mắt tổ tiên, lễ dâng đèn và công bố tên tuổi, chức vụ của người được cấp sắc, lễ xuất binh, lễ ăn chay (từ lúc vào làm lễ cho đến khi kết thúc lễ tất cả những người được cấp sắc cũng như người đến dự đều phải ăn chay), bước học làm thầy và điệu múa rùa.

Các nghi thức trên được tiến hành tuần tự, hòa theo nhịp điệu của tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng kèn…

(Lý Hoàng Long, Phìn Hồ - Lào Cai, tháng 01/2018. Bài viết có tham khảo thông tin từ website Dân tộc Miền núi và facebook hướng dẫn viên du lịch Hoàng Hiệp)

Trưởng tộc và các học trò (người thụ lễ) long trọng nghinh đón 12 Thầy cúng về dự lễ.
Các Thầy xin quẻ chọn giờ hành lễ.
Treo tranh Tam Thanh, một trong những nghi thức quan trọng của Lễ cấp sắc.
Tranh Tam Thanh đều là tranh cổ có tuổi đời hàng 100 năm trở lên. Bộ tranh cổ nhất được thầy cao tay hô thần nhập tranh mang ra treo cúng mới linh. Ở Việt Nam hiện còn thầy Ngàn ở xã PXìn, ngài là người duy nhất giữ bộ tranh cổ do Bàn Vương giao cho trách nhiệm gìn giữ và chép tranh cũng như làm lễ nhập thần vào tranh. Đó là một địa chỉ đỏ của thế giới đang bảo vệ. (Theo chú giải của facebooker Hoàng Hiệp - hướng dẫn viên du lịch)
Thầy cúng trước giờ hành lễ.
Các học trò trong trang phục truyền thống.
Bắn súng hoả mai để thỉnh cầu Ngọc Hoàng. 
Nghi thức múa rùa.
Hành lễ trước bàn thờ tổ tiên.
Chuẩn bị dựng giàn giáo lộ thiên.
Các Thầy đọc văn tự cổ bằng chữ Nôm Dao.
Viết sớ là một việc rất nặng nhọc trong việc chuẩn bị cho lễ cấp sắc. 1 tờ sớ dài 3m, thầy cúng phải chép xong mới được ăn uống. Vừa mài mực, vừa viết chữ Nôm Dao bằng bút lông phải mất 1 tuần. Nay có loại bút mới do chuyên gia của Nhật đầu tư nên tờ số dài 3m chỉ mất 2 ngày là viết xong. (Theo chú giải của facebooker Hoàng Hiệp - hướng dẫn viên du lịch)   
Các Thầy đọc sớ viết bằng văn tự cổ chữ Nôm Dao.
Các Thầy đọc bản sớ dài 3m viết bằng văn tự cổ chữ Nôm Dao 
Chuẩn bị mâm lễ vật.
Chuẩn bị mâm lễ vật.
Chuẩn bị cho một nghi thức quan trọng vào lúc 1g sáng.
Các Thầy cúng chuẩn bị cho Lễ lên đèn lúc 3g sáng.
Lễ lên đèn, 3g sáng.
Lễ lên đèn, 3g sáng.
Lễ lên đèn, 3g sáng.
Kết thúc Lễ lên đèn, 3g40 sáng.
Lễ đi âm
Nghi thức tâm linh trong Lễ đi âm.
Các học trò sẽ bước lên lên thiên đàn để nhận sắc ấn (bậc thang làm bằng lưỡi dao quắm xếp chéo)
Các thầy thổi tù và mời Ngọc Hoàng đến chứng giám.
Các thầy thổi tù và mời Ngọc Hoàng đến chứng giám.
Thiên đàn.
Các học trò đều phải lên bằng thang dao và tự... nhảy xuống.
Các Thầy cấp ấn và văn bằng cho các cặp vợ chồng.
Các Thầy cấp ấn và văn bằng cho các cặp vợ chồng.
Các Thầy cấp ấn và văn bằng cho các cặp vợ chồng.
Sau năm ngày với các nghi lễ trắng đêm.
Sau năm ngày với các nghi lễ trắng đêm.
Một yếu tố không nhỏ góp phần cho sự thành công của Lễ Cấp sắc, chính là những người vợ, người con và gia đình lặng lẽ hỗ trợ cho người thân trong suốt 5 ngày đêm không ngủ.
Chuẩn bị bữa ăn.
Những người vợ, người con và gia đình lặng lẽ hỗ trợ cho người thân trong suốt 5 ngày đêm không ngủ.
Những người vợ, người con và gia đình lặng lẽ hỗ trợ cho người thân trong suốt 5 ngày đêm không ngủ.
Những người vợ, người con và gia đình lặng lẽ hỗ trợ cho người thân trong suốt 5 ngày đêm không ngủ.

Hoàng Trang - Ảnh: Lý Hoàng Long

Tin tức khác